عنوان :پایان نامه : اثربخشی شن بازی درمانی همراه قصه درمانی 

بر كاهش اضطراب، افسردگی و پرخاشگری كودكان بی‌سرپرست مقیم شبه خانواده

پژوهشگر و بازی درمانگر: زینب فدایی كارشناس ارشد روان شناسی بالینی

استاد راهنما و تربیت بازی درمانگر:دكتر سیدمحسن اصغری نكاح

بی‌سرپرستی باعث محدودیتهای روانی ـ اجتماعی بسیاری برای كودكان می‌شود كه از جمله می‌توان به كاهش اعتماد به نفس، ترس از پذیرفته نشدن، عصبانیت و پرخاشگری، اضطراب و افسردگی اشاره كرد. به منظور حل این مشكلات كودكان نیازمند مهارتی همانند بازی كردن برای رویارویی با این مسائل هستند. هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی شن بازی درمانی همراه قصه درمانی بر كاهش اضطراب، افسردگی و پرخاشگری كودكان بی‌سرپرست مقیم شبه خانواده می‌باشد.

طرح پژوهش حاضر شبه آزمایشی، طرح پیش آزمون ـ پس آزمون با گروه كنترل می‌‌باشد. 30 آزمودنی از بین كودكان پسر بی‌سرپرست مقیم شبه خانواده مشهد (كه به صورت تصادفی به 15 نفر گروه آز‍مایش و 15 نفر گروه كنترل تقسیم شدند) بر اساس روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. در این پژوهش همچنین از ابزارهای سیاهه رفتاری كودك (CBCL) و فرم گزارش معلم (TRF) استفاده گردید و نیز جهت تجزیه و تحلیل داده‌های پژوهش از روش‌های آمار توصیفی شامل میانگین و انحراف استاندارد، برای توصیف شاخص‌های مركزی و از روش آمار استنباطی تحلیل كوواریانس استفاده شد.

نتایج این پژوهش نشان داد كه اضطراب كودكان پسر بی‌سرپرست به واسطه شن بازی درمانی همراه قصه درمانی در سطح آلفای 001/0 معنادار بوده است. و نیز افسردگی كودكان پسر بی‌سرپرست به واسطه شن بازی درمانی همراه قصه درمانی در سطح آلفای 001/0 معنادار می‌باشد. و همچنین پرخاشگری كودكان پسر بی‌سرپرست به واسطه شن بازی درمانی همراه قصه درمانی در سطح آلفای 001/0 معنادار شد.به طور كلی نتایج حاكی از آن است كه شن بازی درمانی همراه قصه درمانی در درمان اضطراب، افسردگی و پرخاشگری كودكان پسر بی‌سرپرست مقیم شبه خانواده مؤثر می‌باشد

شیوه اجرا جلسات شن بازی درمانی .....

در پژوهش حاضر از تکنیک شن درمانی همراه قصه درمانی برای کاهش افسردگی ، اضطراب و پرخاشگری کودکان 7 تا 12 سال مقطع ابتدایی که بی سرپرست اند و در خانه های کودک تحت نظارت بهزیستی مشهد که به عنوان مراکز مقیم شبه خانواده نامیده می شود، استفاده گردید. در این روش شرکت کنندگان با استفاده از اسباب بازی ها و اشیاء کوچک تصاویری را خلق کرده و تکانه ها  و هیجانات خود را در درون جعبه شن تخلیه می کردند.

شرکت کنندگان در جلسه­ای بعد از سنجش ابزارهای معرفی شده به صورت تصادفی به 2 گروه 15 نفری آزمایش و کنترل تقسیم شدند. بعد از تعیین گروه آزمایش در جلسه ای آن­ها با اتاق بازی درمانی و وسایل بازی آشنا شدند. گروه آزمایش به مدت 10 جلسه و هفته ای 2 جلسه به منظور تحکیم اثر مداخله شن درمانی وارد اتاق بازی شدند و گروه کنترل بدون مداخله، روش تربیتی مرسوم در خانه كودك  را دریافت کردند. شرکت کنندگان گروه آزمایش به صورت گروهی در جلسه ها حاضر می شدند و به مدت 30 دقیقه با وسایل و اشیاء سمبولیک بازی می کردند 

معرفی وسایل شن  بازی درمانی

 در این پژوهش از یک جعبه به ابعاد 60×70 سانتی متری با عمق 10 سانتی متر استفاده شد. دیواره ها و کف جعبه با رنگ آبی، رنگ آمیزی شده و تا عمق 5  سانتی متر با شن پر شد. از عروسک­ها و اسباب بازی های کوچک نیز استفاده شد که لیست آن­ها به شرح زیر است.

·            عروسک­های انسان ( پدر و مادر، پسر بچه، دختر بچه ، پزشک، پرستار ، انسان عصر حجر)

·            عروسک­های فانتزی ( سوپر من، اسپایدرمن، شرک و میکی موس)

·            عروسک سرباز و وسایل جنگی (تانک، سنگر، پرچم)

·            حیوانات اهلی( سگ، گربه، پرنده ) حیوانات وحشی ( شیر، پلنگ، زرافه، ببر، مار و عقرب)

·            خانه بزرگ با وسایل و لوازم داخل آن و یک خانه کوچک با وسایل و لوازم داخل آن

·            وسایل نقلیه گوناگون: هواپیما، قایق ها و هلی کوپتر، ماشین های مسابقه، جیپ، اتوبوس، آمبولانس، کامیون ، تریلی، لودر

·            علائم راهنمایی  رانندگی: ایست، ورود ممنوع، سرعت مجاز و غیره

·            درخت ها و حصارها

دستور العمل شن بازی درمانی

دستورالعمل شن درمانی، راهنمایی کلی به منظور آگاهی دانش آموزان برای شروع بازی، چگونگی استفاده از وسایل و نحوه بازی است که ابتدا جلسه بدین صورت بیان شد « ما اینجا یک جعبه شن و تعدادی اسباب بازی متفاوت داریم ، من از تو می خواهم که با دقت به اسباب بازی ها نگاه کنی و با کمک آن­ها در این جعبه برای من یک تصویر بسازی. می توانی از تمامی این اسباب بازی ها استفاده کنی مثلا می توانی از حیوانات در تصویرت استفاده کنی»  بعد از انجام  و استفاده چند تا اسباب بازی در جعبه توسط درمانگر، کودک شروع به فعالیت می کند. همچنین به شرکت کننده توضیح داده شد که 30 دقیقه وقت دارد و هنگامی که بازی تمام شد اطلاع بدهد.

شرح جلسه های شن بازی درمانی

جلسه اول:این جلسه با هدف معارفه و آشنایی با آزمودنی ها  با مداخله گر برگزار شد. در این جلسه قواعد گروه از قبیل: ساعت شروع و اتمام جلسه، نحوه استفاده از اسباب بازی ها، تعهد دادن آزمودنی ها به اینکه راز دار یکدیگر باشند و...بیان شد و از آزمودنی ها  خواسته شد تا انتظارات خود را در مورد جلسات مطرح کنند.   

جلسه دوم:این جلسه با هدف فعال سازی آزمودنی هاو انسجام بخشی و تسهیل پویایی گروه انجام گرفت .آزمودنی ها در این جلسه به بازی های آزاد و خلاقانه از جمله نوشتن و طراحی و نقاشی بر روی شن پرداختند. در بازی بعضی از آزمودنی ها با شن، پرخاشگری مشهود بود. آنها شن را بافشار و ضربه جا به جا می کردند.بعضی دیگر از آزمودنی ها با استرس و نگرانی از تجربه ای جدید، با جعبه شن بازی  می کردند.    

جلسه سوم: در ابتدای این جلسه مداخله گر مروری بر کارهای جلسه قبل آزمودنی ها کرد وبا آنان در مورد بازی هایشان به گفتگو پرداخت.بعد از صحبتهای آزمودنی ها فضا برای بازی با خانواده حیوانات و عروسکها در جعبه شن آماده شد .آزمودنی ها ابتدا به صورت انفرادی مشغول بازی شدند و بعد با ایده یکی از آزمودنی ها با ساختن اصطبل و مزرعه به بازی گروهی پرداختند. در پایان با تک تک آزمودنی ها در مورد تجربه بازی شان با شن صحبت شد.  

جلسه چهارم: این جلسه با هدف بررسی اضطراب آزمودنی ها برگزار شد. در ابتدای جلسه مداخله گر مروری بر بازی های آزمودنی ها در جلسه قبل داشت. در ادامه به آزمودنی ها گفته شد که در این جلسه و جلسات بعدی مداخله گر داستانی نیمه تمام مطرح میکند و آزمودنی ها باید تصویر این داستان را با عروسکها و وسایل شن بازی در جعبه شن ایجاد کنند وداستان را به نحو دلخواه به پایان برسانند. محتوی داستان این جلسه در مورد کودکی به نام علی بود که در مزرعه خانوادگی شان با خانواده خود زندگی می کردند. پدر علی به همراه برادر بزرگش رضا روزها در مزرعه کار می کرد و خواهر علی هم در کارهای خانه به مادرش کمک می کرد. یک روز صبح که علی با صدای گریه خواهرش بیدار شد فهمید که پدر و مادرش ناپدید شده اند. رضا به علی وخواهرش گفت که باید راز این مسئله را کشف کنند.

 در اینجا از کودکان خواسته شد بازی خود را شروع کنند و داستان را به اتمام برسانند.در پایان از آزمودنی ها در مورد تصاویر ایجاد شده در جعبه شن سوال شد و از آنها خواسته شد داستان خود را تعریف کنند. در بیان داستان ها توسط آزمودنی ها اضطراب نمود پیدا می کرد و آزمودنی ها با ایجاد تصویرها در شن و جایگزین کردن خودشان به جای شخصیت های داستان سعی در حل مسئله داشتند.      

جلسه پنجم: این جلسه با هدف بررسی افسردگی کودکان انجام گرفت. در ابتدای جلسه مروری بر بازی های آزمودنی ها در جلسه قبل شد و صحبت های آنان شنیده شد. در ادامه داستان نیمه تمامی برای آنان مطرح شد که موضوع آن در مورد خانواده ای بود که در تعطیلات عید تصمیم گرفتند یک هفته به اصفهان مسافرت کنند. در این هفته اتفاقات جالبی برای این خانواده افتاد که....

در اینجا از کودکان خواسته شد با خانواده عروسکی و ماشین ها به ایجاد تصویر این داستان در جعبه شن بپردازند وداستان را به هر نحوی که دوست دارند به پایان برسانند. در پایان با آزمودنی ها در مورد داستانشان گفتگو شد. در نحوه بیان داستان آزمودنی ها ناراحتی و غمگینی مشهود بود. آنها خود را جایگزین شخصیت کودک داستان می نمودند و خواسته های خود را بیان می کردند.   

جلسه ششم: هدف این جلسه بررسی افسردگی کودکان بود.در ابتدا مانند جلسات گذشته مروری بر فعالیت های انجام شده در جلسه قبل شد ودر مورد آنها گفتگو شد.این جلسه با این داستان ادامه پیدا کرد:در یکی از شهرهای کشورمان خانواده ای چهار نفره زندگی می کردند. یک روز صبح زلزله ای  آن شهر را لرزاند و باعث کشته شدن بسیاری از مردم آن شهر شد. محمد که توانست خود را از زیر آوار نجات دهد متوجه شد که تمام اعضای خانواده اش را از دست داده است. او نمی دانست چه کاری باید انجام دهد.

در ادامه از کودکان خواسته شد با عرسکهای انسانی و وسایل خانه سازی به خلق تصویر این داستان در جعبه شن بپردازند. در پایان در مورد داستانهای آنها گفتگو شد. آزمودنی ها هنگام بیان داستان با قرار دادن خود به جای شخصیت کودک داستان به راههای حل مسئله می پرداختند تا بتوانند ناراحتی و غمگینی کودک را کم کنند.

جلسه هفتم: این جلسه با هدف بررسی اضطراب آزمودنی ها برگزار شد.در ابتدا مروری بر جلسه گذشته شد و صحبتهای آزمودنی ها شنیده شد. جلسه با بیان داستان نیمه تمام  که مرتبط با داستان جلسه قبل بود ادامه یافت. در این داستان محمد که تمامی اعضای خانواده خود را از دست داده بود تصمیم گرفت به خانه پدر بزرگ خود در شهری که خیلی از شهر خودشان فاصله داشت برود. او صبح یک روز سرد براه افتاد. در این سفر پر پیچ و خم برای او اتفاقاتی افتاد که...

در ادامه از آزمودنی ها خواسته شد به ایجاد تصویر این داستان در جعبه شن بپردازند و داستان را به اتمام برسانند. در پایان در مورد داستان آزمودنی ها گفتگو شد. آزمودنی ها اضطراب و نگرانی شان را از سرنوشت کودک داستان بیان میکردند و سعی در کمک به او تا رسیدن به مقصد داشتند.   

جلسه هشتم: این جلسه با هدف بررسی پرخاشگری آزمودنی ها برقرار شد.در ابتدا مانند جلسات قبل مروری بر فعالیت های جلسه قبل شد و در مورد آنها گفتگو انجام گرفت. ادامه جلسه با طرح داستان بچه های همسایه با این محتوی که علی و رضا که دوست و همسایه بودند هر روز عصر در کوچه با ماشین هایشان بازی می کردند. یک روز که مشغول بازی بودند کوروش پسر همسایه به سراغ آنها آمد و ماشین هایشان را خراب کرد. علی و رضا که هر دو عصبانی شده بودند....

از آزمودنی ها خواسته شد تصویر داستان را در جعبه شن بسازند و داستان را به دلخواه تمام کنند.در پایان درمورد داستانها به گفتگو پرداختند. در هنگام بازی با وسایل در جعبه شن پرخاشگری آزمودنی ها مشهود بود ودر بیان داستان شان این پرخاشگری را بروز می دادند.

جلسه نهم: این جلسه با هدف بررسی پرخاشگری آزمودنی ها برگزار شد. در ابتدا مروری بر فعالیتهای جلسه قبل شد. با بیان داستانی نیمه تمام کار ادامه یافت. این داستان در مورد شهری بود که دشمن به آنجا هجوم آورد. بیشتر مردم  ساکن در این شهر کشته شدند. دشمن به زور وارد خانه ها میشد و مردان خانواده ها را میکشت و زنان و کودکان را مورد اذیت و آزتر قرار می داد. از آزمودنی ها خواسته شد خود را کودکی از کودکان آن شهر تصور کنند و با عروسکهای سرباز در جعبه شن داستان خود را بسازند. مداخله گر در پایان در مورد داستان آنها به گفتگو پرداخت. آزمودنی ها هم هنگام انجام بازی و هم در بیان داستان خشم خود را ابراز می داشتند. 

جلسه دهم: این جلسه با موضوع انتخابی آزاد برگزار شد. آزمودنی ها آزاد بودند تا با هر کدام از وسایل شن بازی که میخواهند به بازی بپردازند و خودشان داستانی را شروع وبه اتمام برسانند. در پایان با تک تک آزمودنی ها گفتگو صورت پذیرفت و از آنها خواسته شد در مورد استفاده از تجارب شن بازی در کارهای روزمره صحبت کنند. در بازی های چند جلسه اخیر دیگر پرخاشگری و اضطراب در بازی آزمودنی ها دیده نمی شد. آنها با رضایت و خوشحالی از برگزاری جلسه ها به بازی می پرداختند.




طبقه بندی: پایان نامه ها،
برچسب ها: شن بازی درمان، sand play therapy، قصه درمانی،

.: Weblog Themes By VatanSkin :.