آنچه در ادامه می آید گفتگوی خبرنگار روزنامه شهر آرای مشهد با اینجانب است كه به مناسبت روز جهانی كودك انجام شده است و پیرامون مشكلات و مسایل كودكان و خانواده های است كه تك فرزندی را تجربه می كنند، رویه ای كه می رود تا برای خودش به یك سبك زندگی تبدیل شود

روز سالمند که می‌رسد، نوشتن از واقعیت‌های سالمندان بسیار سخت است؛ چراکه جوانان آنان را درک نکرده‌اند و مجبور به جبهه‌گیری در پشت آمارها یا نقل خاطرات ناخوشایندی از آنان هستند. اما روز جهانی کودک چنین نیست؛ چراکه تمام افراد آن را گذرانده‌اند و با سختی‌ها و مشقت‌ها یا خوشی‌های آن به‌خوبی آشنا هستند. همه می‌دانند که یک کودک توان آن را دارد تا بغض‌های گیرکرده در گلو را تبدیل به خنده و شیطنت‌های کودکانه‌اش زندگی تلخی را شیرین‌تر از عسل کند اما این روزها صدای قهقهه مستانه کودکان کمتر به گوش می‌رسد؛ چراکه امروز آنان کمیاب شده‌اند و بسیاری از خانه‌ها خالی از حضور آن‌هاست. افراد امروز جامعه از تک‌فرزندی پا را کمی فراتر گذاشته و به بی‌فرزندی رسیده‌اند. اگر کمی سربچرخانید بدون تردید دست‌کم یک زوج جوان بدون فرزند را در اطراف خود می‌بینید. زوجی که سال‌ها از ازدواجشان می‌گذرد اما چنان گرفتار و کلافه روزمرگی‌های‌ زندگی شده‌اند که حتی فرصت فکر کردن به داشتن کودک را هم ندارند و یا خانواده هایی كه با داشتن حد متوسطی از امكانات هنوز هم بر داشتن تك فرزند تاكید می ورزند و با این کارشان ناخواسته آینده دشواری را برای خود و فرزند و آینده مجهولی را برای جامعه‌ رقم می‌زنند.اما به راستی فرزندگریزی و تك فرزندی چگونه بوجود آمده و چه پیامدهایی برای كودكان و خانواده ها جامعه دارد؟

كودكان تك فرزند و زوج های گریزان  از فرزندآوری

تک‌فرزندان از تعامل با دیگران بازمی‌مانند

تك فرزندی وافزایش سن  مادر و پدر شدن از پیامدهای نامریی افزایش سن ازدواج است

بالا رفتن سن فرزندآوری نگران کننده‌تر است

قرآن کریم فرزند را یک هبه می‌داند

لازم است مادران مورد حمایت قرار گیرند

بهداشت روانی مادران از دیگر زنان بهتر است


رئیس مركز آمار ایران با ارائه گزارشی از سرشماری مسکن و نفوس سال90 گفته است: رشد جمعیت طبق این سرشماری، از 1/62 درصد به 1/29درصد كاهش یافته است.عادل آذر همچنین بیان‌ کرده است: طبق این سرشماری، جمعیت كشور به سمت میان‌سالی پیش می‌رود.در همین زمینه محمدجواد محمودی، رئیس مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه نیز در یادداشتی در خبرگزاری خبرآنلاین گفته است: در صورتی‌که رشد سالانه جمعیت یک کشور 5‌/‌0درصد در سال باشد، حدود 150سال طول می‌کشد تا جمعیت آن کشور دوبرابر شود. در حال حاضر جمعیت ایران 75میلیون نفر است و اگر رشد سالانه جمعیت ایران 5‌/‌0درصد باشد، 150سال دیگر جمعیت کشور دوبرابر می‌شود. طبق آمارهای موجود، رشد سالانه جمعیت ایران 2‌/‌1درصد در سال است. اگر میزان رشد سالانه جمعیت کشور در همین سطح باقی بماند، جمعیت ایران بعد از حدود 60سال دوبرابر خواهد شد.

كودكان تك فرزند و زوج های گریزان  از فرزندآوری

تک‌فرزندان از تعامل با دیگران بازمی‌مانند

دکتر سید محسن اصغری‌نکاح ، کارشناس امور کودک و نوجوان در خصوص مسله تك فرزندی به خبرنگار ما می‌گوید: یكی از مشكلات تربیتی و مسایل موازنه جمعیتی، تك فرزند شدن خانواده ها و گریز از فرزندآوری در زوج های جوان است. بگونه ای كه تك فرزندی باعث شده اند كه فرزندان در كانون سرمایه گذاری خانواده ها قرار گرفته وتبدیل به امپراطورهای كوچك بشوند و البته نباید فراموش كرد كه فرزندگریزی زوج های جوان  و تك فرزند شدن خانواده ها هم به فرزندان آسیب می زند و هم به والدین آسیب می رساند مثلا از جمله آسیب هایی كه به كوكان به عنوان تك فرزند می رساند این است كه وقتی خانواده‌ای یک فرزند دارد این فرزند در دوره‌های مختلف فرزند از بخشی از تعاملات سازنده و از برخی از فرصت ها رشد هیجانی و اجتماعی و تربیتی محروم می شود و این محرومیت ها بویژه در رشد در دوره خردسالی موانع بیشتری ایجاد می كند. در خانواده‌های گسترده که فرزندان با چندسال اختلاف سنی وجود دارند شاهد مسئله «سکوسازی» هستیم و سكوسازی یعنی اینكه وقتی یك كودك با  دو یا چند كودك دیگر یا با بزرگسالان تعامل می كند و با آنها در بازی كردن یا در انجام فعالیت های روزمره زندگی همراه می شوند این مشاركت باعث یادگیری بیشتر و با عث بروز استعدادهای بیشتری در كودك می شود و كودكانی مانند كودكان تك فرزند كه فرصت های كمی دارند كه با كودكان دیگر در بستر طبیعی خانواده و در زندگی روزمره تعامل كنند فرصت های كمتری برای مناسب رشد بهینه دارند چون در وقتی خانواده ای دو یا سه فرزند دارد کودکان با تجربه‌تر می‌توانند به عنوان الگویی برای دیگر فرزندان خانواده در بازی‌ها و در همكاری ها و حتی در دعواهایشان زمینه رشد و تعامل با دیگران را فراهم کنند.

دکتر سید محسن اصغری‌نکاح با بیان اینکه کودکانی که خواهر و برادر ندارند یكی از فرصت های مهم تعامل با همسالان خود را از دست داده‌اند بیان می‌کند: گاهی برای حل این مشکل خانواده تن به سپردن فرزندشان به مهدکودک می‌دهند که باید توجه داشت مهدکودک یك فضای اوژانسی و  امدادی است كه هیچ گاه جبران تعاملات طبیعی خانواده را نمی كند، فضای تربیتی خانواده اصیل‌ترین و طبیعی‌ترین نهاد اجتماعی- تربیتی است. حالا اگر خانواده بخواهد در سال‌های ابتدایی رشد کودک تمام یا بخشی از وظایف و كاركردها فرزندپروری خود را به دیگر نهادها بسپارد در واقع بسترهای طبیعی رشد را از دست می‌دهند.

استادیار دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به این که نقش خواهری و برادری تنها برای دوره كودكی مورد نیاز نیست و  تجربه خواهر برادری مختص به سال‌های کودکی هم نیست، خاطر نشان می کند: فرزندان یك خانواده می‌توانند در آینده نیز در جاهای مختلف از یکدیگر حمایت‌های روانی و اجتماعی و معنوی و مادی داشته باشند و حتی  به حفظ هویت خانوادگی هم كمك كنند و به عکس خانواده های تك فرزند نه تنها چنین حمایت هایی را از آینده فرزندان خود حذف كرده اند و این فرصت و نوع سرمایه های مادی و معنوی را فرزندان خود می‌گیرد. بلكه خود  پدرو مادر هم فرصت داشتن تعامل با چند فرزند محروم می‌شوند و گاهی باید خلاء خواهر و برادر را حتی در بزرگ سالی برای آنها پر كنند و یا هزینه هایی را تحمل كنند كه در صورت تك فرزند نبودن و یا در صورت  بودن خواهر و برادر به راحتی می شد از این هزینه ها پیشگیری نمود یا آنها را جبران می شد.

تك فرزندی وافزایش سن  مادر و پدر شدن از پیامدهای نامریی افزایش سن ازدواج است

بررسی مسایل كودكان تك فرزند و حل و رفع مشكلات آنها نیازمند توجه به زمینه ها و علل تك فرزندی شدن خانواده هاست و یكی از مسایلی كه لازم است تحلیل شود علل گرایش به تك فرزندی است و در این زمینه لازم است توجه شود كه تك فرزندی و افزایش سن  مادر و پدر شدن از پیامدهای نامریی افزایش سن ازدواج است ،گزارش‌ و خبرهای بی‌شماری در خصوص فزایش سن ازدواج و دلایل آن در رسانه‌ها منتشر شده و از افزایش سن ازدواج به عنوان یک تهدید جدی یاد شده که اصغری نکاح نیز با تأکید این موضوع بیان می‌کند: صنعتی شدن جوامع و تغییر سبك زندگی موجب شده میان توانایی‌های اجتماعی و عاطفی و هیجانی جوانان فاصله بیفتد و البته خانواده‌هال نیز جوان را برای ازدواج آماده نمی کنند.

دكتر اصغری نكاح با اشاره به اینکه در گذشته جوان پس از گرفتان دیپلم به سربازی می‌رفت و وقتی بازمی‌گشت ابتدا به ازدواج فکر می‌کرد بعد به اشتغال و ... یادآور شد: اما جوان امروز پس از دیپلم درس میخواند و کارشناسی می‌گیرد و سپس مراحل بعدی و گاهی تا مقطع دکترا پیش می‌رود و آنجا تازه فکر اشتغال می‌افتد و معمولا بن‌بست‌های زندگی از آنجا آغاز می‌شود.

بالا رفتن سن فرزندآوری نگران کننده‌تر است

این روانشناس كودك با اشاره مساله  فرزنددار نشدن زوج‌های جوان آن را مهمتر از بالارفتن سن ازدواج ارزیابی می‌کند و می‌گوید: در چنین شرایطی که زوجین در چند سال ابتدایی زندگی بچه‌دار نمی‌شوند موجب می‌شود تا فاصله سنی آنان با فرزندانشان زیاد شود و از طرفی هم دیگر انگیزه و حوصله و شور نشاط لازم برای فرزندآوری و فرزندپروری  را نداشته باشند.

این استادیار دانشگاه فردوسی تغییر نگرش فرهنگی در زمینه بچه‌داری را یک مشکل اساسی می‌داند و اظهار می‌کند: هرچند زوج های جوان و حیت خانواده ها مشكلات اقتصادی یکی از مهمترین دلایل افراد برای بچه‌دار نشدن می دانند و البته مسایل اقتصادی یكی مشكلات مزبور است لیكن مشكل اصلی گریز از فرزندآوری و تمایل به تك فرزندی ریشه در نگرش ها و طرز تفكر افراد دارد و شاهد مثال آن است كه ما افراد با جایگاه اقتصادی متوسط یا زیز متوسط بسیاری را می بینم كه دارای چند فرزند در یك خانواده اند اما در مقابل اكثر زوج های بی فرزند و زوج های تك فرزند كسانی هستند وضع اقتصادی و پایگاه اجتماعی و شغلی بالاتر ی برخورداند و به عبارتی از موقعیت و امكانات بییشتری برای تامین فرزندپروری دارند و معمولاً این زوج ها و خانواده هایی که وضعیت بهتری نسبت به دیگران دارند از فرزندآوری گریزانند و به عكس دیگران  تن به بچه‌دار شدن نمی‌دهند و این در افراد تحصیل‌کرده‌ای که وضعیت مالی خوبی نسبت به دیگران دارند بیشتر نیز دیده می‌شود.

دكتر اصغری نکاح ادامه می‌دهد: لذا مشکلی که در این زمینه وجود دارد در نگرش افراد به بچه‌دار شدن است، كسانی كه از فزرندآوری می گریزند گاه در كنه ذهن چنین فكر می‌کنند بچه‌دار شدن برابر است با مسئولیت بیشتر،آسایش و لذت کمتر از زندگی که اینچنین نیست و آنها غافلند که فرزندپروری موجب رشد فرد می‌شود و داشتن فرزندان بیشتر رشد عاطفی، روانیو... را در پی‌دارند.

قرآن کریم فرزند را یک هبه می‌داند

این استادیار دانشگاه فردوسی مشهد می‌افزاید: اگر مسئولیت انسان بودن و شهروند بودن  و بویژه مسلمان بودن را پذیرفته‌ایم و اگر بخواهیم بر اساس آموزه های دینی  باقیات صالحاتی از خود به جای بگذاریم و همچنین برای افزایش بهداشت روانی در دوره میانسالی و كهنسالی نیازمند ثمره های زندگی  و نیازمند احساس باروری هستیم كه داشتن فرزند می تواند به احساس ثمره بخش بودن سال های گذشته عمر والدین كمك كند.

دكتر اصغری نكاح ادامه می‌دهد: واقعیت این است كه نگرش ما به فرزندآوری با نگرش های اصیل و ارزشمند برگرفته از آموزه های دینی امان تفاوت بسیار و گاه تناقض دارد، در قرآن کریم هر کجا نام فرزند آورده شده از آن به عنوان هبه یاد شده است و در سیره و کلام اولیاء و اهل‌بیت(ع) هم تقاضای فرزندآوری دیده می‌شود و جالب‌تر اینکه با وجود داشتن چندین فرزند و با وجود برخوداری از كمالات و با وجود رسیدن به مراحل بالای سن بازهم اولیا الهی از خداوند تقاضای فرزندان دیگر می‌کرده‌اند چرا که می‌دانسته‌اند اصل فرزندآوری و تربیت آن یك موهبت الهی و یكی از فرصت های رشد و تعالی است. حال ببینید این نگرش كجاست و نگرش منفعت طلبانه و لذت گرایانه و یا نگرش همراه شك و تردید به رزاقیت خداوند و نگرش عدم احساس مسئولیت به بقای نسل و بی تفاوتی به تربیت انسان های شایسته برای آینده چقدر با هم متفاوت اند و چگونه فرهنگ فرزندگریزی را در ما گسترش می دهند.

دكتر اصغری نکاح با بیان اینکه دقت در پژوهش ها و تامل در  دیدگاه های سازمانهای جهانی نشان می دهد كه امروز توازن جمعیتی دارد به هم می‌خورد،  تصریح می‌کند: و در این میان زوج های جوان ما با تردیدها و با اشكال تراشی های مختلف از زیر مسئولیت فرزندآوری شانه خالی می كنند و جالب است كه گاهی نگرانی نسبت مسائل تربیتی را دلیلی بر فرزندگریزی خویش بیان می‌کنند که باید دقت داشت چه به لحاظ تربیتی و چه اقتصادی نباید صورت مسئله را پاک کرد بلکه باید به دنبال راهکار بود.اگر واقعا زوج های جوان نگران تربیت هستند باید توجه كنند كه با مسئولیت پذیری و با كمی تلاش و ایجاد آمادگی در خود و با توكل بر خداوند  می توانند و می بایست به فرزندپروری بپردازند البته باید برنامه ریزان و متولیان نهادهای اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی هم با تنتظیم قوانین حمایتی و با ایجاد فرصت های مناسب آموزشی و تربیتی به تغییر نگرش زوج های جوان كمك كنند.

فرزندآوری مادران مورد حمایت قرار گیرد

این روانشناس یکی از مهمترین مشکلات در زمینه رشد جمعیت را مربوط به خانواده‌هایی دو نفره‌ای دانست که نفر سوم خیلی دیر به آنها می‌پیوندد و با آمدن فرزند اول شوق داشتن فرزند دیگر از میان می‌رود و یادآوری می‌کند: یكی دیگر از علل گریز از فررزندآوری و همینطور گرایش به تك فرزندی در زوج های جوان نگرش و احساس نامناسب خانم ها به مادر شدن است، كه اكثر فرزندآوری را مایه دردسر یا مانع رشد خود می دانند و مانع رسیدن به آرزوهای فردی و پیشرفت های خود می دانند لذا هم لازم است با ارایه اطلاعات و مباحث علمی و با انجام فعالیت های فرهنگی و تربیتی نگرش های نامناسب و منفی و غیر واقع بینانه را از زوج های جوان زدود و البته باید بطور مستقیم و غیر مستقیم از مادران به خاطر فرزند آوری حمایت شود و آنان ترغیب شوند و البته از پدران هم باید حمایت شود

وی با اشاره به نتیجه پژوهش‌های صورت گرفته در خصوص فرزندآوری می‌گوید: پژوهش ها نشان داده اند كه مادر و پدر شدن موجب رشد و بهبود وضعیت روان‌شناختی و  افزایش بهداشت روانی  افراد می‌شود. طبق نتایج پژوهش‌ها وقتی خانمی به موهبت  مادری نایل می شود  هوش هیجانی اش افزایش نسبت به گذشته و دوره ای كه فرزند نداشته است، می یابد..

بهداشت روانی مادران از دیگر زنان بهتر است

این استادیار دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به انجام تحقیقی بر روی سه گروه از زنان اشاره می كند گروهی كه مادر بودند و فرزند داشته اند نسبت به زنانی که فرزند نداشتند و لی كودكانی را به فرزندخواندگی گرفته بودند و مادرخوانده‌بودند و مقایسه باخانم‌هایی که نه فرزند داشتند و نه فرزندخوانده گرفته بودن و در حالی كه همه این زنان در سایر شرایط تقریبا یکسان بودند، نتایج این پژوهش شگفت انگیز است و نشان می دهد زنانی كه فرزند داشتند نسبت به دو گروه دیگر از بهداشت روانی بالاتری برخوردار بودند و حتی زنانی كه فرزند خوانده گرفته بودند یعنی زنان دسته دوم از دسته سوم نیز پیشتر است به عبارتی نداشتن فرزند كمكی به بهتر بودند بهداشت روانی زنان نكرده است در حالی كه مادر شدن با وجود اینكه مسئولیت ها و دشواری های فیزیكی هم به همراه داشته است لیكن بهداشت روانی مادران با افزایش داده است كه شاید این بخاطر افزایش مسئولیت پذیری و معنادار شدن زندگی یا بخاطر ارتباط داشتن با یك موجود شگفت انگیز و فرشته گونه باشد .

دكتر اصغری نكاح در پایان تغییر نگرش در جوانان برای ازدواج و ازدواج به هنگام و مدبرانه ، و تغییر نگرش به فرزنددار شدن به هنگام زوجین و بویژه موهبت دانستن مادری  و همچنین تغییر نگرش به تک فرزندی به عنوان یک الگوی مناسب را سه راه‌حل خروج از بحران امپراطوران کوچک در خانواده‌ها عنوان می‌کند و خواستار توجه و حمایت بیشتر مسئولان در این زمینه می‌شود و البته توصیه می كند زوج های جوان با امید و با مسئولیت پذیری و با توكل بر وعده های الهی بكوشند تا روابط بین خود را به ثبات و آرامش برسانند و خود را آماده فرزندپروری متعالی نمایند و بویژه زوج های تحصیل كرده بدانند كه آنها مسئولیت بیشتری برای تربیت نسل های توانمند و متعهد برای آینده ایران اسلامی و برای جامعه بشری دارند و اگر ما به فكر تربیت نسل آینده نباشیم دیگران برای تربیت و مدیریت آینده برنامه یا مشكلات خود را به ما تحمیل می كنند




طبقه بندی: ایده ورزی و سهم شما، مسایل و مشكلات كودكان،
برچسب ها: تك فرزندی، كودكان تنها، فرزندپروری،
دنبالک ها: شهر آرای مشهد،

.: Weblog Themes By VatanSkin :.